Để di sản sống trong dòng chảy hiện đại (16/11/2012)

Hàng chục di sản vật thể, phi vật thể của Việt Nam được UNESCO công nhận là di sản thế giới. Tuy nhiên, thời gian qua đã xảy ra không ít vụ việc xâm hại, bức tử di sản hoặc có những di sản được phong danh rồi bỏ đó.

Múa sạp tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam Không nên giữ di sản theo cách đông cứng Nhiều sự kiện mừng Ngày Di sản văn hóa Việt Nam Kỷ niệm Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23-11), khánh thành quần thể tháp Chăm, Bộ VHTT&DL sẽ tổ chức nhiều hoạt động chào mừng tại Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam. Trong 2 ngày 23 và 24-11 sẽ có nhiều hoạt động hấp dẫn diễn ra tại Làng: Lễ mở cửa Tháp - Khánh thành quần thể tháp Chăm và Lễ Katê; Lễ trưởng thành cho thiếu nữ Chăm Bà Ni - Ninh Thuận; Lễ cưới người Chăm - An Giang…Đặc biệt, tối 23-11, tại Làng sẽ có Chương trình nghệ thuật đặc sắc chào mừng Ngày Di sản văn hóa Việt Nam và khánh thành quần thể tháp Chăm.  Đến hẹn lại lên, 7 năm qua, ngày 23-11 hàng năm là ngày tôn vinh các giá trị di sản văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên để cả người dân, chính quyền, chuyên gia di sản và nhà chức trách hiểu và làm theo Luật Di sản văn hóa lại là một câu chuyện không đơn giản. Thời gian qua, báo chí đã đồng loạt lên tiếng về sự xâm hại chùa Trăm Gian (Hà Nội), chùa Trầm (Hà Nội), đình Ngu Quế (Hưng Yên)…Với những di tích bị xâm hại nghiêm trọng, bị trùng tu theo kiểu làm mới hoàn toàn, khi được hỏi, cả người dân và chính quyền địa phương đều nói rằng họ không nắm được Luật Di sản. Cùng với đó, các chuyên gia, các nhà nghiên cứu văn hóa cũng có những quan điểm chưa đồng nhất khi trao đổi về vấn đề này. PGS - TS. Đặng Văn Bài, thành viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam cho rằng: Phải nhận thức giá trị di sản văn hóa từ góc độ người đương đại, tức là di sản văn hóa ấy được tu bổ nhằm phục vụ nhu cầu của con người trong xã hội này, góp phần phát triển xã hội hiện đại. Chúng ta phải xem cuộc sống hôm nay cần gì ở những di sản văn hóa truyền thống, và phải giữ gìn thế nào cho phù hợp, chứ đừng hiểu giữ gìn tức là giữ cho di sản… đông cứng lại.  Vẫn theo ông Bài, sở dĩ thời gian qua có nhiều vụ vi phạm trong tu bổ di tích bởi chúng ta đang thiếu về mặt nhân lực. Do đó, việc cần thiết lúc này là phải đào tạo kiến trúc sư tư vấn, thiết kế, giám sát thi công là chính. Còn với thợ thủ công thì hiện chúng ta có thừa những thợ cả có tay nghề cao. Và phương châm tốt nhất vẫn là sử dụng những thợ có tay nghề ở địa phương trong công tác trùng tu di tích. Cộng đồng đóng vai trò trung tâm Năm nay, Ngày Di sản văn hóa Việt Nam sẽ tập trung vào việc tuyên truyền phổ biến, phát huy và giới thiệu những giá trị di sản văn hóa của các dân tộc ít người. Do đó, điểm nhấn trong chuỗi hoạt động tôn vinh di sản là giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Chăm. Ông Nguyễn Đình Lợi, Phó Ban quản lý Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam nhận định: Hoạt động này nhằm giới thiệu với nhân dân cả nước, bạn bè quốc tế những giá trị văn hóa đặc sắc của Việt Nam nói chung và đồng bào Chăm nói riêng; tôn vinh giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể, góp phần tăng cường đoàn kết, gắn bó giữa các dân tộc… Một câu hỏi lớn cũng đang được đặt ra là phải bảo tồn và phát huy thế nào để di sản sống được trong dòng chảy của xã hội hiện đại. Lý giải điều này, TS. Lê Thị Minh Lý - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hóa cho rằng: Cộng đồng chính là chủ thể, là trung tâm trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa. Cộng đồng chính là người làm ra các giá trị văn hóa, vì vậy không nên hành chính hóa các nguyên tắc bảo tồn di sản mà cộng đồng đang gìn giữ và phát huy từ hàng ngàn đời nay. Nguồn: Tuấn Kiệt

"MỘC MẠC - HẤP DẪN"- TẾT CỦA NGƯỜI CAO LAN

Không quá ồn ào, khoa trương, những phong tục tập quán trong ngày Tết Nguyên đán của người Cao Lan ở Bắc Giang mộc mạc nhưng rất hấp dẫn và đầy sức sống.

Tết Nguyên đán được người Cao Lan chuẩn bị rất chu đáo. Sau một năm trời làm việc vất vả, đây là dịp cho mọi người nghỉ ngơi, vui chơi, thăm hỏi và chúc tụng nhau những điều tốt lành. Các gia đình tụ họp đông đủ bên bếp lửa hồng, cùng nhau chuyện trò, bàn bạc và đánh giá thành quả của gia đình trong năm qua và bàn cách làm ăn trong năm tới. Thời gian ăn tết của người Cao Lan kéo dài từ 27- 28 tháng Chạp đến rằm tháng Giêng âm lịch.  

Công việc đầu tiên để chuẩn bị cho việc đón mừng năm mới của người Cao Lan là tục dán giấy đỏ (tiếng Cao Lan là Chí dịt) trong nhà. Khoảng trước tết 2 ngày (28, 29 tháng Chạp) là ngày "niêm phong" cho tất cả những gì thuộc về gia đình. Từ cái cuốc, cái xẻng, con dao, cái cày, cái bừa, cây cối quanh nhà, chuồng trại... đều được dán giấy đỏ để các vật này được "nghỉ Tết". Toàn bộ ngôi nhà bỗng nhiên nhuộm sắc đỏ rực rỡ.

 Tục dán giấy đỏ trong ngày tết của người Cao Lan.

Theo quan niệm của người Cao Lan, giấy đỏ biểu trưng cho niềm vui, sự tốt lành. Dán giấy đỏ lên những nơi quan trọng là bắt đầu cho một năm mới với mong muốn an khang thịnh vượng.

Cũng theo phong tục dân tộc Cao Lan, ngày một 1 sẽ đi thăm họ hàng, mồng 2 là làng xóm. Món ăn đặc trưng trong ngày Tết là bánh vắt vai (bên cạnh bánh chưng, bánh rán bánh khảo như các dân tộc khác). Ngày Tết, bất kỳ gia đình nào cũng làm bánh vắt vai. Đó là loại bánh được làm từ gạo nếp, gói trong tàu lá chuối, nhân bánh là đỗ và đường. Trong dịp Tết, người Cao Lan đi lễ tết họ hàng nội ngoại ở xa, bánh này được cấu tạo theo chiều dài có thể vắt trên vai nên người ta gọi đó là bánh vắt vai

Ngoài các loại bánh đó, trong dịp tết nguyên đán, ở các gia đình Cao Lan đều treo, ướp thịt lợn, thịt gà để dùng trong suốt những ngày tết. Tuy nhiên, trong dân tộc Cao Lan, tuỳ theo từng họ mà có sự kiêng khem bắt buộc. Có lẽ do quan niệm từ cổ xưa, người Cao Lan coi những con vật được kiêng khem ấy là thuỷ tổ của dòng họ mình nên người ta không ăn thịt mà chỉ thờ cúng. Ví dụ: họ La kiêng cá quả, họ Lục, họ Lý, họ Trần kiêng thịt chó, họ Dương kiêng gà…

Sáng sớm ngày mồng một tết, các gia đình cúng tổ tiên tại nhà mình, mời tổ tiên ăn cỗ mừng năm mới và xin tổ tiên phù hộ cho con cháu, cho dòng tộc được hưởng mọi sự tốt lành. Sau khi đã cúng gia tiên, chủ nhà cho phép con cháu cùng ăn cỗ. Con cháu mừng tuổi cho ông bà, trẻ nhỏ. Chủ nhà và các con trai lớn đi chúc tết các gia đình trong thôn bản. Còn các mẹ, các chị thì ở nhà làm cơm đón khách và vui tết tại nhà mình. Phải đến ngày mồng 2, mồng 3 thì các bà, các chị mới được đi chúc tết. Lúc này người ta mặc những bộ quần áo đẹp nhất, mới nhất của dân tộc Cao Lan. Từ các nẻo đường, ngõ xóm, những màu áo chàm thẫm với chiếc thắt lưng hoa đào, hoa lý như khoe sắc trong gió xuân. Và cũng từ ngày mồng 2 tết trở đi, các gia đình có bạn hát đến nhà chơi, họ chúc nhau sang năm mới có những điều hạnh phúc, tốt lành. Mọi người cùng ăn cỗ và hát Sịnh ca thsăn lèn (những bài hát chúc mừng năm mới). Cuộc hát được tiếp diễn từ ngày này sang ngày khác, từ gia đình nọ sang gia đình kia.

 Hát sịnh ca của người Cao Lan.

Trong dân tộc Cao Lan, chiếc cối xay, cối giã có vị trí rất quan trọng đối với mỗi gia đình. Đó là biểu tượng của âm dương. Người Cao Lan quan niệm, nếu mở cối vào giờ tốt thì quanh năm thóc gạo nhiều. Đó chính là sự sinh sản, sự no đủ. Bởi vậy ngày mồng 2 tết, các gia đình làm lễ ra đình (lễ này gồm một miếng thịt, một chiếc bánh chưng) để xin “thày” mở cối xay cối giã. Dân bản lại cử ra một thày mo có uy tín đại diện cho làng để cúng thổ công, xin âm dương cho cả làng. Trong lễ cúng ở đình, có bắn súng kíp để chào xuân.Vật dùng xin âm dương là đôi “cạo chí”- từng gia đình đặt đôi “cạo chí” của mình lên mâm cỗ cúng thổ công của làng và sau đó thì mang về dùng khi có việc. Người Cao Lan rất gắn bó với cối xay, cối giã nên đồng bào có lệ ra đình làm lễ xin giờ mở cối. Đó là một giờ phút trang trọng và tôn nghiêm nhất diễn ra trong mỗi gia đình người Cao Lan.

Việc đón tết nguyên đán của người Cao Lan ở Bắc Giang là sự gắn kết các thành viên trong mỗi gia đình, trong dòng tộc, và cả cộng đồng làng xã. Với người Cao Lan, từ xa xưa đến nay, tết nguyên đán không chỉ là sự ăn ngon, mặc đẹp mà ngày tết còn là dịp để mọi người đến với nhau gần hơn qua câu hát slịnh ca với những lời chúc mừng tốt đẹp, bởi slịnh ca thsăn lèn (hát năm mới) là món ăn tinh thần không thể thiếu được của người Cao Lan ở Bắc Giang trong mỗi độ tết đến xuân về.

                                                                                                    Nguồn: Ngọc Bảo Anh

Trở về với Vườn Sen Miền Tây

Để tránh xa cái hối hả và vồn vã của Sài Gòn, tôi và những người bạn cho phép mình một chuyến phượt cuối tuần về Đồng Tháp.

Đến Đồng Tháp, chúng tôi có cơ hội tham quan các khu du lịch sinh thái với những rừng tràm bát ngát. Ở đây có rất nhiều loại chim. Khách du lịch có thể nhìn ngắm những đàn chim bay về tổ vào buổi chiều muộn, và theo như lời chị hướng dẫn viên nếu may mắn, bạn còn có thể có cơ hội ngắm sếu đầu đỏ - là một loài chim quý hiếm nằm trong sách đỏ Việt Nam và của thế giới.

Tuy nhiên, điểm thú vị nhất mà khách du lịch không thể bỏ qua là tham quan các cánh đồng sen. Cách trung tâm thành phố Cao Lãnh tầm 7 km và di chuyển qua bến phà Cao Lãnh thuộc Tân Mỹ, khách du lịch có thể đến huyện Lấp Vò. Tại đây bạn có thể chiêm ngưỡng những cánh đồng sen bạt ngàn. Những bông sen nở căng tròn với sắc hồng rực rỡ tạo nên một vẻ đẹp vừa giản dị những cũng không kém phần quyến rũ. Bên cạnh đó, sự pha trộn màu sắc giữa sắc trắng, tím, đỏ của hoa sen, sắc xanh của lá và sắc vàng của nhụy mang lại một cảm giác nhẹ nhàng, thư thái cho du khách.

Đây cũng sẽ là nơi lý tưởng cho những ai muốn thực hiện một bộ ảnh nghệ thuật hay cho những cặp đôi muốn làm một bộ ảnh cưới cùng sen.

Khách du lịch có thể chèo xuồng len lỏi qua những cánh rừng tràm bạt ngàn để đến tham quan các sân chim.

Tầm chiều muộn có rất nhiều đàn chim bay về tổ.

Có rất nhiều những cây hoa điên điển trên đường chèo xuồng vào tham quan sân chim. Đây là một trong những loài hoa đặc trưng của vùng sông nước miền Tây.

Những bông sen khoe sắc rực rỡ trong những cánh đồng sen bạt ngàn.

                                                                                           Nguồn: Độc Giả Ngô Huyền

                                                                   Theo Infonet